Türkmenin Soyağacı

Bu kitabı tesadüf eseri aldım, araştırmalarımda rastlamamıştım. Kitap aslında geniş bir araştırmanın ürünü. Bu bakımdan soy araştırması yapacak olanlar için bakılacak eserlerden bir tanesi olabilir. Ama Türkçe'ye çevrilmiş bu hali çok derinlemesine inmiyor. Kitabın aslı "Türkmen Etnonimlerinin Sözlüğü" adıyla yayınlanmış. Eserde 2300 Türkmen boy ve oymak adları açıklanmış. Türkiye de yayınlanan bu kitapta ana eser içinden seçilen 300 başlık seçilerek oluşturulmuş. 

Türk tarihinde Türkler belli büyük ana kollara ayrılırlar, Kıpçak, Oğuz ve Dış Oğuzlar. Bu büyük Türk grupları da kendi içlerinde boylara ve onlarda kendi içinde oymaklara ayrılır. Oğuz boylarının ve Dış Oğuzların nasıl meydana geldiğini Türk Mitolojisinden öğreniyoruz. Bu boylar zamanla bir çok yere dağılmış ve boyların alt kolları meydana gelmiş. Bunlarda kendileri bir isim almışlar. İşte bu oymakların, boyların ve genel adların nereden geldiği üzerine yapılmış bir araştırma.

Kitaptaki başlıklar altında genel tarihsel bilgi, yaşadıkları dönem ve çevre, incelenen ismin nereden geldiği üzerine dil bilim incelemesi bulunmakta. Bazı başlıklar geniş içerik sahibi olurken bazılarında çok fazla bilgi bulunmuyor. Eserin aslının ile karşılaştırmak için araştırma yapsam da bulamadım. Kitapta ne yazık ki bizim yayıncıların klasiği olan kaynak sorunu yinelenmiş. Başlıklar hakkında yapılan tarihi, dil bilimi açıklamaların nereden geldiğinin kaynağını bırakın, kitabın genel bir kaynakçası bile bulunmamakta. Bundan dolayı kitabı bilimsel olarak değerlendirmek yerine merakınızı gidermenin ilk adımı olarak okuyabilirsiniz. Eğer soy araştırması yapıyor ve hangi oymak, boydan geldiğinizi, ismini, tarihini merak ediyorsanız başlangıç olarak bakılabilir. Ama çok basit bir başlangıç olacağını söylemeliyim.

Türk soy araştırmalarında bir kişinin kendi soyunu uzun süre takip etmesi zor bir şey. Ben kendi soy araştırmamı yaptığım için oradan biraz tecrübe edindim.Çünkü bizde kayıt sistemi yok. Nerede doğmuş, ne zaman doğmuş, ne zaman ölmüş, baba, dede adı vs konular kayıtta geçmemiş. Bunlara Osmanlı Devlet sistemindeki kayıtların sadece lakaba göre gitmesi gibi zorluklarda ekleniyor. Bireysel değilde genel bir tarihe ulaşmanız daha kolay. Eğer oymak, aşiret ve boyunuzu öğrenirseniz. Onların nerelere yerleştiğini, nerelere göçtüğünü ve Anadolu'ya nereden geldiğini belirlenebilir.

Kitap ana eserin sekizde birine indirgenmiş neredeyse, bunun yanında kaynakların gösterilmemesi ve bir kaynakçanın bulunmaması sebebiyle fazla bir değeri kalmıyor. Bu konuları merak edenler başlangıç için bakabilirler. 

Oğuz Destan Dünyası

Oğuz destanı Türk kültürü içinde büyük öneme sahip. Şimdiye kadar okuduğum kitaplarda Oğuz destanın mitolojik unsurlarını, destan unsurlarını ve tarih içinde unsurları çeşitli araştırmalar ile okumuş oldum. Türklerin MÖ IV-V yıllarında İskitler döneminde tarih sahnesine çıkmaya başlamaları, bazı araştırmalar daha ilerisine de götürmekte, ile şekillenmeye başladı. Türklerin İslam dinine girmesine kadar süreçte ve biraz sonrasına kadar yaptığı olaylar, savaşlar, hakanlar, seferler vs gibi tüm olayların birikmesiyle bir Türk Destanı ortaya çıkmış oldu. Bunun içinde mitolojik unsular ile Türk devlet geleneği, görenekleri, töresi, dini görüşleri, kozmolojisi içinde bulunmakta.

Kitap sistemli olarak işin içine girecek şekilde hazırlanmış. ilk önce Oğuznamelerin yazılı olan nüshaları üzerine bilgi aktarmakta. Daha sonra geniş olarak Oğuz Destanı üzerine yapılan çalışmaların özetini aktarıyor. Destanın yazılı olarak ortaya çıktığı ilk Uygur nüshasından sonra bir çok farklı nüsha yazılmış, bu yazılan nüshalar daha öncede bahsettiğim gibi kendi dönemini destan içine etkileri görülmüş. Benimde daha önce burada tanıttığım Reşideddin Oğuznamesi de farklı bir nüsha. Bu yıl içersin de kazan da bulunan bir oğuzname nüshası da incelenip yayınlandı. Tabi artık bundan sonraki oğuzname incelemeleri akademik nitelikte. Tüm nüshaların detaylı şekilde incelemesi de Türk Mitolojisi 1 kitabından bulunmakta.

Oğuz Kağan Destanının içinde geçen unsurları ilk kez Türk Mitolojisi 2 kitabında araştırılmıştı. Daha öncede bahsettiğim gibi Türk Mitolojisi içinde geçen her şeyin bir anlamı bulunmakta. Bundan dolayı orada anlatılanlar yıllar boyunca insanlara bir şeyler ifade etsin diye ortaya çıkmış. Yazarda destanda anlatılan ve orada gözüken her şeyi temellerine inerek bize açıklıyor. Bu bakımdan güzel bir eser ortaya çıkmış. Eser akademik olarak da kullanılabilecek seviyede, zaten dili biraz ağır ilerliyor. Çünkü her detaya değinilmiş, destanda niteliğinin özellikleri belirtilmiş ve ona benzer diğer destanlardaki unsurlar ile karşılaştırılmış.

Nihayetinde Oğuz Destanı, geleneği, devlet yapısını, inançları, kozmolojisi, kahramanlıklarımızı anlatan bir eser. Bizi biz yapan şeylerin birleşimi ve bugüne kadar rafine olarak ulaşmış hali. Oğuz Kağan gerçekliği bugünde tartışılıyor, yarında tartışılacak ama bizi öyle bir sisteme sokmuştur ki Oğuz Türkleri ve onları oluşturan Oğuz Boyları yıllardır bu yazılmamış sistem içersin de tarih içinde bulunmuşlar. Kurt, at, dağ, yırtıcı kuşlar (ongular) bizim için neler ifade ettiği ve manaları anlamak önemli. Kitap akademik olduğu için herkese tavsiye etmiyorum. Destanı bilmek isteyenler Türk Destanlarına Giriş'i okuyabilir. Destanın ne ifade ettiğini daha derinlemesine araştırmak isteyenler bu kitabı ve diğer size tanıttığım Türk Mitolojisi kitaplarını okuyabilirler.